Enigma

Enigma (z gr. zagadka) – niemiecka, przenośna, elektromechaniczna maszyna szyfrująca, oparta na zasadzie obracających się wirników, produkowana przez wytwórnię Scherbius & Ritter zajmującą się budową i produkcją urządzeń elektrotechnicznych. Enigmę skonstruował Artur Scherbius, bazując na  patencie „maszyny do tajnego pisania” odkupionym od holenderskiego wynalazcy Hugona Kocha.

Enigma była używana komercyjnie od lat 20. XX wieku, a później została zaadaptowana przez instytucje państwowe wielu krajów. Podczas II wojny światowej maszyna ta była wykorzystywana przez siły zbrojne oraz inne służby państwowe i wywiadowcze Niemiec.

Po raz pierwszy dokumenty (szyfrogramy) zakodowane przy pomocy Enigmy udało się rozszyfrować polskim kryptologom – Marianowi Rejewskiemu, Jerzemu Różyckiemu i Henrykowi Zygalskiemu – w grudniu 1932 r. w Pałacu Saskim w Warszawie mieszczącym siedzibę Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Tuż przed wybuchem II wojny światowej postanowiono, iż polski wywiad przekaże po jednym egzemplarzu maszyny Enigma wraz z dokumentacją agencjom wywiadu Wielkiej Brytanii i Francji. Przekazanie odbyło się 25 lipca 1939 r. w polskim ośrodku dekryptażu w Pyrach pod Warszawą. Wkrótce potem w brytyjskiej siedzibie kryptologii w Bletchley Park rozpoczęto dalsze prace nad dekodowaniem szyfrów stale unowocześnianych maszyn Enigma. Aktualnie na terenie Muzeum w Bletchley Park znajduje się tablica upamiętniająca polskich kryptologów i ich wkład w zwycięstwo w II wojnie światowej.

3 lipca 2014 r. w obiekcie Agencji Wywiadu odbyło się spotkanie przedstawicieli służb wywiadowczych Polski, Francji, Wielkiej Brytanii i USA poświęcone 75 rocznicy przekazania aliantom przez polski wywiad dokumentacji niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma. W uroczystości wzięli udział także kombatanci Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej oraz członkowie rodzin polskich kryptologów.

NAGRA SN

Skrót “SN” pochodzi od słów Série Noir (czarna seria). Produkowany w firmie Kudelski-NAGRA z siedzibą w Cheseaux-sur-Lausanne w Szwajcarii. Profesjonalny magnetofon zaprojektowany i wyprodukowany w latach 60. XX w. przez polskiego elektronika Stefana Kudelskiego (1929 – 2013).

Pierwotnie zamówiony przez amerykańskiego prezydenta Johna F. Kennedy’ego do użytku przez amerykańskie tajne służby.

Jednakże dzięki jakości wykonania i niezawodności NAGRA podbiła rynek komercyjny i wkrótce stał się podstawowym magnetofonem używanym przez reporterów radiowych, telewizyjnych na całym świecie. Ze względu na swoje niewielkie gabaryty (14,5x10x2,6 cm) oraz znakomitej jakości nagrania, sprzęt ten wykorzystywany był przez wszystkie służby wywiadowcze do końca lat 80. XX w.

Zapis dźwięku dokonywany był na trzech rodzajach taśm szpulowych (czerwonej-najkrótszej, zielonej-średniej i niebieskiej-najdłuższej). W trybie jednościeżkowym maksymalny czas nagrania wynosił 1,5 godziny. W następnych wersjach dźwięk rejestrowany był w trybie dwuścieżkowym, co umożliwiało nawet sześciogodzinną rejestrację. NAGRA SN była elementem wyposażenia jednej z amerykańskich misji księżycowych programu Apollo na początku lat 70. XX w.

TESSINA 35

Miniaturowy, naręczny (można go było nosić na pasku jak zegarek), dwuobiektywowy aparat fotograficzny zaprojektowany i wyprodukowany w latach 50. ubiegłego stulecia w Grechen w Szwajcarii przez firmę Siegrist.  Twórcą tego aparatu był Rudolph Steineck.

Tessina o wymiarach 25×68×53 mm uznawana jest za najmniejszy aparat fotograficzny świata wykorzystujący standardową kliszę fotograficzną 35 mm. Tessina wyposażona jest w dwa obiektywy, pierwszy o ogniskowej 25 mm f/2.8 do rejestracji zdjęć i drugi do ich kadrowania w wizjerze kominkowym z wykorzystaniem wewnętrznego lustra umieszczonego pod kątem 45°.  Ze względu na swoje gabaryty Tessina bardzo łatwo dała się kamuflować – np. bez problemu mieściła się w paczce papierosów.

Najciekawszym elementem tej konstrukcji jest sprężynowy mechanizm naciągu błony światłoczułej.  Wbudowane w korpus mechanizmy stały się standardem dopiero w latach 80. XX w. Tessina miała swój udział w aferze “Watergate”. Podczas zatrzymania włamywaczy do kompleksu Watergate w dniu 17 czerwca 1972 r., śledczy FBI znaleźli Tessinę u jednego z tzw. “Hydraulików”. Została ona skonfiskowana przez policję i użyta jako dowód w późniejszym procesie.

F-21 AJAX

F-21 to mechaniczny, miniaturowy aparat fotograficzny produkowany przez Krasnogorski Mechaniczeskij Zawod (KMZ) w latach 1951-1985. W okresie zimnej wojny był często wykorzystywany przez funkcjonariuszy KGB i innych służb specjalnych Układu Warszawskiego.

Wymiary tego aparatu 77x55x40 mm, waga 180 g. Ajax zapisywał format zdjęć 18×24 mm na materiale światłoczułym 21 mm. Ze względu na swój niewielki rozmiar oraz automatyczne, sprężynowe przewijanie filmu aparat ten doskonale nadawał się do wykonywania serii niejawnych fotografii z kamuflażu.

Istotnymi elementami wzbogacającymi funkcjonalność tego aparatu były akcesoria, które umożliwiały kamuflowanie obiektywu oraz mechanizmu wyzwalania migawki w najrozmaitszych elementach garderoby. F-21 zainspirował niemieckich inżynierów do stworzenia innego aparatu wykorzystywanego przez służby specjalne Bloku Wschodniego, tj. Robot Star 50. Następcami F-21 były F-27 Neozit (1985 r.) oraz Zachod (1989 r.).

START 66

Polski średnioformatowy aparat fotograficzny produkowany od 1954 r. w WZFO (Warszawskie Zakłady Fotooptyczne). Typowy przedstawiciel lustrzanki dwuobiektywowej. Górny obiektyw z lustrem i matówką służy do kadrowania i ustawiania ostrości, a dolny do wykonywania zdjęć.

Cechą charakterystyczną tego typu aparatu był tzw. wizjer kominkowy. Aby dobrze wykadrować zdjęcie należało spojrzeć od góry w wizjer, co było bardzo trudne przy słabym naświetleniu fotografowanego obiektu. Jako wielką zaletę typu aparatów należy wymienić format negatywu 60×60 mm, co w porównaniu do lustrzanek małoobrazkowych (24×36mm) dawało istotny wzrost rozdzielczości negatywu. Inne aparaty tego typu potrafiły odwzorować obraz na formatach 45×60 mm lub 90×60 mm.

MINOX

Profesjonalny, miniaturowy aparat fotograficzny zaprojektowany i wyprodukowany w 1937 roku jako prototyp UR-Minox w VEF (Valsts Elektrotehniska Fabrika) w Rydze przez niemieckiego konstruktora Waltera Zapp’a (1905-2003). Dzięki kompaktowej konstrukcji stał się nieodłącznym atrybutem “szpiegów”. Aparat ten przeznaczony był przede wszystkim do reprodukcji dokumentów, jednak bez problemów można było wykonać zdjęcia panoramiczne.

Minox potrafił naświetlić do 50 klatek o wymiarach 8 x 11 mm na negatywie o szerokości 9,2 mm. Negatywy Minoxa były pozbawione charakterystycznej dla klisz 35 mm perforacji. Wymiary najmniejszego aparatu typu A wynosiły 80x27x16 mm, a waga 130 g. Ponadto produkowane były modele typu B i C, których wymiary oraz waga były nieco większe, a ostatnie egzemplarze – LX – wyposażone były w automatykę parametrów ekspozycji.

Cechą charakterystyczną Minoxa był dołączany łańcuszek z naniesioną skalą odległości od fotografowanego dokumentu. Sprzęt ten wykorzystywany był przez agencje wywiadowcze całego świata do końca lat 80. XX w.

ZEGARKI

Zegarki od momentu powstania towarzyszyły oficerom wywiadu. Oczywistością dla pracy operacyjnej jest kontrola czasu oraz walory estetyczne, ale zegarki są w rzemiośle wywiadowczym powszechnie wykorzystywane do kamuflowania mikrofonów, a obecnie także całych rejestratorów.

Widoczny na zdjęciu po lewej stronie zegarek (lata 70. XX w.) służył jako kamuflaż mikrofonu. Rzeczywisty mikrofon jest tak duży, że zajmuje całe wnętrze zegarka, co oznacza, że urządzenie pozbawione jest funkcji odmierzania czasu.

Na zdjęciu po prawej stronie widać dodatkowo zegarek elektroniczny (lata 80. XX w.) pełniący tę samą funkcję. Zegarek elektroniczny był w pełni funkcjonalny.