Historia powstania urządzenia

Elektromechaniczna maszyna szyfrująca, wykorzystująca zarówno właściwości prądu elektrycznego, jak i elementy mechaniczne do szyfrowania polialfabetycznego. Jej najważniejszymi elementami były obracające się na jednej osi wirniki szyfrujące.

Decydujące znaczenia dla powstania Enigmy miało zakupienie w 1928 r. przez Artura Scherbiusa, niemieckiego inżyniera, konstruktora własnej wirnikowej maszyny szyfrującej i współzałożyciela wytwórni urządzeń elektrotechnicznych Scherbius & Ritterwas praw patentowych do innej wirnikowej maszyny szyfrującej opracowanej dziewięć lat wcześniej przez holenderskiego inżyniera Hugo Kocha. Transakcja ta przyniosła rewolucyjne zmiany na rynku sprzętu szyfrującego oraz w dziedzinie kryptologii. Enigma bardzo szybko zyskała uznanie nabywców, co zaowocowało licznymi zamówieniami, dzięki którym trafiła do masowej produkcji.

Sukces komercyjny oraz skuteczność Enigmy wykorzystywanej wówczas głównie do szyfrowania niemieckiej korespondencji handlowej sprawił, że zainteresowało się nią również niemieckie wojsko oraz służby wywiadowcze, które po bolesnej porażce w czasie I wojny światowej pracowały nad stworzeniem „idealnego” urządzenia szyfrującego. Po zmodyfikowaniu jej konstrukcji i zasad działania instytucje te wprowadziły ją do użytku w swojej łączności szyfrowej. Odczuły to kraje sąsiadujące, które od tego momentu utraciły możliwość rozszyfrowywania niemieckich komunikatów.

Brytyjscy i francuscy kryptolodzy wielokrotnie starali się złamać niemiecki kod, jednak ich wysiłki za każdym razem kończyły się porażką. Zrażeni ciągłymi niepowodzeniami ostatecznie zaprzestali dalszych prób, uznając Enigmę za maszynę niemożliwą do rozpracowania.

 

Początek prac nad złamaniem niemieckich szyfrów

Początek prac nad złamaniem niemieckich szyfrów Polacy, w odróżnieniu od innych nacji, obawiając się ekspansywnej polityki Niemiec, mieli motywację do pracy nad systemem szyfrowym tego państwa oraz przede wszystkim wiarę w to, że dzięki pomysłowości, inteligencji i wysiłkowi złamanie wykorzystywanego w nim klucza jest możliwe. Przez stulecia powszechne było przekonanie, że najlepszymi specjalistami w tym zakresie są językoznawcy i osoby ze zdolnościami lingwistycznymi. Polscy eksperci postanowili jednak zastosować niestandardowe metod pracy oparte na wiedzy i zdolnościach matematycznych wyselekcjonowanych absolwentów polskich uczelni znających język niemiecki. Na początku 1929 r. w poszukiwaniu utalentowanych kandydatów na tajny kurs kryptologiczny polski wywiad zwrócił się do wykładowcy Instytutu Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego profesora Zdzisława Krygowskiego o pomoc w ich wytypowaniu (nieprzypadkowo wybrano uczelnię w zaborze pruskim, gdzie powszechna było znajomość języka niemieckiego). Wskazani przez niego studenci – 20 matematyków – uczestniczyli w zajęciach prowadzonych przez mjr. Franciszka Pokornego, por. Maksymiliana Ciężkiego i inżyniera Antoniego Pallutha. Z tej grupy tylko trzech matematyków zostało zaangażowanych przez Biuro Szyfrów Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Najbardziej utalentowanym naukowcem był Marian Rejewski, niewysoki, skromny i rozważny młodzieniec, określany przez przyjaciół jako „nieśmiały okularnik”. Dwaj pozostali to jego uniwersyteccy koledzy – Henryk Zygalski i Jerzy Różycki. W tym samym czasie z Wilna do Warszawy przybył Gwido Langer, pasjonat nowoczesnej techniki, który najpierw objął posadę kierownika komórki zajmującej się radiowywiadem, a następnie szefa Biura Szyfrów, przekształcając go w świetnie działającą strukturę. Za jego sprawą ważną rolę w działalności sekcji niemieckiej Biura odegrał Antoni Palluth, który zakupił cywilny egzemplarz Enigmy umożliwiający badania nad urządzeniem.

Zdjęcia przedstawiają egzemplarz Enigmy używanej podczas II wojny światowej.  Urządzenie obecnie znajduje się w Agencji Wywiadu.

Tekst powstał na podstawie materiałów własnych Agencji Wywiadu oraz dostępnej literatury, w tym:

Brian Johnson, Sekrety drugiej wojny światowej. Wojna mózgów. Poznań 1997,
Józef Garliński, Enigma. Tajemnica drugiej wojny światowej. Londyn 1980,
Marian Rejewski 1905-1980. Życie Enigmą pisane (pr. zbiorowa). Bydgoszcz 2005,
Władysław Kozaczuk, W kręgu Enigmy. Warszawa 1979,

Treść weryfikowano również w oparciu o wiedzę dostępną na stronach:

http://www.ipn.gov.pl/
http://caw.wp.mil.pl/
http://www.ww2.pl